Karate-Do kelime anlamı olarak boş el yolu demektir. Silahsız mücadeleyi savunarak insan bedenini fiziksel ve zihinsel olarak eğitmeyi amaçlayan bir savaş sanatıdır. Tarihsel oluşumu insanlık tarihi ile başlamaktadır. Hayati idamenin sağlanması amacıyla kişinin kendini savunması fikri ile başlayan ve gelişerek sistemli hale gelen, geçmişten günümüze birçok isim değişikliğine uğrayarak karate-do ismiyle felsefik bir anlam kazanan spor dalıdır.

Karate sporu yumruk, açık elle vuruşlar, tekme, blok, süpürme ve atış tekniklerinden oluşur. Temel olarak üç sınıfta incelenebilir

1.                  Temel teknikler (kihon)

2.                  Kata (hayali dövüş)

3.                  Kumite (kurallı dövüş)

 

Kihon karate-do’nun temelini oluşturmaktadır. Özünde hareketler tekrar metoduna dayanarak şartlı refleks haline getirilene kadar çalışma esasına dayanır. Tekniklerin gücü, koordinasyonu, estetiği ve sürati bu yolla geliştirilir. Hareketler geleneksel karaktere sahip olması ile birlikte yüzyıllar öncesine dayanır.

 

Kata basit anlamı ile hayali dövüşü simgeler. Karate felsefesinin özünde rakiple mücadele olmadığından hareketler bu yolla geliştirilir. Birçok temel tekniğin birleşmesinden oluşarak belirli bir mantık çizgisine dayanan, her yönden gelen saldırılara karşı savunmayı amaçlayan koreografik hareketler bütünüdür. Kata gösterisinde sürat, ritm, esneklik, kuvvet, artistik sunum ve estetik en çok göze çarpan özelliklerdendir. Kata alıştırmaları tarihi oldukça eski dönemlere denk gelmektedir. Birçok stilde ayrı ayrı uygulamaları mevcuttur. Türkiye’de en çok tanınan ve gelişim gösteren Shotokan stilinde 28 kata bulunmaktadır. Bu katalar evrenseldir ve tüm dünyada aynı şekilde icra edilirler. Kata yarışmaları ülkemizde ve dünyada uygulanmakta olup seyri çok yüksek bir branş halindedir. Ayrıca felsefik olarak katanın karate için ayrı bir önemi bulunmaktadır. Karatenin tüm stillerindeki yüzlerce kata, karatenin savunma amaçlı ortaya çıktığını tescil ederek ilk hareketlerini savunma teknikleri ile başlatmışlardır. Geleneksel karate üstadlarına göre kata karatenin gerçek ruhunu yansıtmaktadır.

 

Kumite kurallı dövüş olarak adlandırılır. Karşılıklı iki sporcunun belirli kurallar dahilinde birbirlerine üstünlük sağlaması esasına dayanır. Kumitedeki temel kural yapılan tüm hareketlerin rakibi yaralamamak amacı ile kontrollü olarak uygulanmasıdır. Tekniklerin Sürat, esneklik, kuvvet, reaksiyon sürati, koordinasyon, dayanıklılık ve patlayıcı kuvvet gibi motor özelliklerle desteklenmesi gereklidir.

 

Karate müsabakaları ilk olarak karatenin modern mimarı olarak bilinen Gichin Funokoshi’ nin ölümünden sonra uygulanmaya başlanmıştır. Bunun sebebi G.Funokoshi’nin “Yarışma  karatenin ruhuna zarar verir” felsefesini savunmasından kaynaklanmaktadır. Üstadın ölümünden birkaç ay sonra müsabakalara Japonya’da başlanmıştır. Yaklaşık 50 yılı aşkın süredir giderek artan sporcu potansiyeli ile müsabakalar uygulanmaktadır.

 

Karate sporu, motor özellikler diye adlandırdığımız kuvvet, sürat, esneklik, dayanıklılık ve koordinasyon gibi özellikleri simetrik olarak geliştirme özelliğine sahip nadir spor dallarından biridir. Temel olarak reaksiyon sürati, patlayıcı kuvvet, esneklik, sürat, kuvvet, dayanıklılık gibi motor özellikler karate sporcusunun başarısını etkiler. Uygulanacak antrenman şekilleri bu kriterler göz önüne alınarak planlanmalıdır. Ülkemizde performans sporcusu yetiştiren antrenörler bu konularda çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Sporcuların genel olarak Beden Eğitimi Spor Yüksekokullarının eğitimleri vasıtasıyla bu bilgilerden haberdar olmasına karşılık antrenörlerin aynı yardımları alamaması sorunun temelini teşkil etmektedir. Karate sporunda uygulanan geleneksel eğitim metodlarındaki mutlak hocaya itaat anlayışı sorunu daha da büyütmektedir. Yeni eğitim anlayışını temsil eden katılımcı ve öğrenci merkezli eğitim sisteminin karate sporuna yerleşmesi birçok sporcunun dahada başarılı olmasını sağlayacaktır.

 

Gelecek yazılarımda yukarıda motor özellikler ve eğitim sistemleri başlıkları altında bahsi geçen konuları detaylandırmaya çalışacağım. Bu konularla ilgili soru ve sorunlarınızı bana iletirseniz sevinirim.

 
Web adresim: www.aytekinsoykan.com

 

Öğr.Gör. Dr. Aytekin SOYKAN

M.Ü.Beden Eğitimi ve Spor yüksekokulu